Sơn và câu chuyện trùng tu công trình kiến trúc

Sơn và câu chuyện trùng tu công trình kiến trúc

Nói đến lịch sử những công trình kiến trúc có giá trị thì phải đề cập đến sự trùng tu. Mà ở đây trùng tu là sửa chữa, là phục dựng lại hay một đôi khi phải kiến tạo mới nhưng làm sao cho sản phẩm, công trình, dự án quay ngược lại thời gian, đưa nó về lại với thời kỳ, niên đại mà người ta cho rằng bản thân công trình vốn có.

 

Bài TRẦN VĂN CHÂU – CEO PAINT & MORE

 

THIẾT NGHĨ, CŨNG CẦN SƠ LƯỢC LỊCH SỬ PHONG CÁCH KIẾN TRÚC PHƯƠNG TÂY với những công trình còn hiện hữu từ thời Ai Cập cổ đại (3000-900 TCN), Cổ điển (850 TCN), Hy Lạp cổ đại (700-323 TCN), Byzantime (527- 565), La Mã (800-1200), Gothic (1100-1450), Renaissance/ Phục hưng (1400-1600), Baroque (1600-1830), ...

 

... Neoclassicism/ Tân cổ điển (1730-1925), Art Nouveau (1890-1914), Beaux Arts (1895-1925), Neo-Gothic (1905-1930), Art Deco (1925-1937), Modernist Styles (1900-hiện tại), Post Modernisn (1972-hiện tại), Neo-Modernism & Parametricis (1997-hiện tại).

Nhìn lại lịch sử kiến trúc, chúng ta có thể thấy ở thời kỳ kiến trúc Tân cổ điển/Neoclassicism đã “sản sinh” ra một loại kỹ thuật sơn mà người ta gọi là Faux Finishing. Faux Finishing hay Faux Painting là thuật ngữ dùng để mô tả một loạt các kỹ thuật về trang trí. Chữ Faux, xuất phát từ tiếng Pháp có nghĩa là “giả”. Faux Painting bắt nguồn từ việc sao chép, làm giả các vật liệu như tạo ra đá cẩm thạch bằng Venetian Plasters, giả gỗ, kích hoạt cho sắt rỉ sét, đồng lên ten từ Metal Effects…

 

 

Một số sản phẩm có nguồn gốc khởi tạo từ Faux Finishing, nhưng sau này nó được đặc chế đặc biệt nên được gọi là Special Effects, cũng như khi người ta sử dụng những sản phẩm của Special Effects vào trang trí thì nó được gọi là Special Effects & Decorative Painting và đỉnh điểm là sự ứng dụng vào nghệ thuật mà đặc biệt là trong phim trường Art & Decorative Painting.

 

 

1. Faux painting

Kiến trúc Tân cổ điển/NeoClassical là sự kết hợp giữa Cổ điển và Hiện đại, nó làm sống lại các hình ảnh cổ điển của thời kỳ Phục hưng. Với mục đích tái tạo và trùng tu cho các công trình cổ nên người ta thường ứng dụng các kỹ thuật Faux Finishing vào phần hoàn thiện.

Faux Finishing hay Faux Painting là thuật ngữ dùng để mô tả cách hoàn thiện với một loạt các kỹ thuật Faux Techniques như Frottage, Linen, Denim, Color Washing, Sponging, Strié... để tạo ra bề mặt hoàn thiện như da, như lụa, như đá, như gỗ.

 

 

 

2. Special Effects

Thuật ngữ Faux Finishing sau này được thay thế bằng Special Effects - Sơn tạo hiệu ứng đặc biệt.

Bởi nhu cầu làm mới cho công trình mang tính cách Cổ điển nên người ta đã đặc chế ra các dòng sản phẩm tạo ra các hiệu ứng rất đặc biệt như Metal Effects để tạo bề mặt hoàn thiện sắt rỉ, đồng lên ten chỉ trong chốc lát hay Venetian Plaster là để làm ra những mảng tường đá hoa cương rất đẹp hay sơn nhũ ánh kim để tạo ra bạc, ra vàng…

 

3. Special Effects & Decorative Painting

Đầu thập niên 1920 khi phong trào Art Deco hưng thịnh và ảnh hưởng của nó không chỉ vào kiến trúc mà cả nghệ thuật trang trí nội thất. Để đáp ứng cho khuynh hướng thiết kế này, ngành trang trí nột thất đã ứng dụng các sản phẩm Special Effects & Decorative Painting như Texture, Metallic Plasters cho hợp lý.

 

 

 

4. Art & Decorative Painting

Đầu thập niên 1990 một ý tưởng mới/Concept cho ngành vui chơi giải trí được triển khai. Từ đó, trong những năm gần đây một số các khu vui chơi, giải trí như Disney Land, Disney World, Universal HollyWood được xây dựng thì người ta phải đặc chế ra dòng sản phẩm như Texture, Theme Paint cho tương thích hay sơn WildFire để ứng dụng cho hiệu ứng phim trường HollyWood.

Từ nhiều năm qua, trong việc trùng tu lại các đền đài, vương cung thánh đường, cung điện, lâu đài... trên thế giới, các nghệ nhân đã sử dụng các kỹ thuật Faux Technique căn bản. Như trình bày ở phần trên, theo thời gian ngành công nghiệp sơn hiệu ứng mỹ thuật ngày càng có những bước tiến nhằm đặc chế ra những dòng sản phẩm sao cho dễ ứng dụng và thân thiện môi trường. Như trường hợp sơn hiệu ứng mỹ thuật Modern Masters mà Paint & More đang phân phối là hoàn toàn gốc nước nên không độc hại. Ngay cả sơn nhủ ánh kim của Paint & More cũng là sơn gốc nước và Low VOC (Volatile Organic Compounds - Hàm lượng hỗn hợp những chất hữu cơ độc hại bay trong không khí làm ô nhiễm môi trường). Trong chừng mực nào đó, việc trùng tu cho các công trình, dự án của bất cứ phong cách kiến trúc của thời nào thì ngày nay chuyện vật liệu không phải là vấn đề mà cần các nhà chuyên môn, các chuyên gia tìm hiểu cặn kẽ công trình kiến trúc đó theo phong cách gì và ngoài ra nó còn bị ảnh hưởng bởi văn hóa, lịch sử nào lên trên công trình đó. Ví dụ, khi độc giả đến Luxemburg, một thành phố/ quốc gia với dân số chưa đến 1 triệu người và nằm kẹt giữa 2 đại cường quốc của Âu châu trước đây là Pháp và Đức và không xa mấy Vương quốc Bỉ thì trên một con đường có 2 công trình xây theo một phong cách kiến trúc nhưng 1 công trình là người Pháp xây và công trình kia là người Đức xây nên chúng có những sắc thái riêng.

 

 

Xuyên suốt dòng lịch sử cận đại, kỹ thuật và các sản phẩm Faux Finishing đã lấn khá sâu vào mọi ngành từ kiến trúc, không gian vui chơi cho đến nội thất… Tại Âu châu người ta thấy Faux Finishing đã đổ bộ khá nhanh và rất phổ biến trong từng căn nhà. Riêng tại miền tây Hoa Kỳ, Faux Finishing cũng góp phần làm nên những cách phong cách kiến trúc như phong cách kiến trúc Victorian (1850-1900), phong cách kiến trúc English Revival - Sự tái sinh kiểu Anh quốc (1890-1950), phong cách kiến trúc Spanish Revival - Sự tái sinh kiểu Tây Ban Nha (1890-1940), Arts And Crafts - Mỹ thuật và Kỹ xảo (1910-1940), Thời đại Jazz (1915- 1940) và sau cùng là Retro (1930-1960).

Để làm ra được bao nhiêu sản phẩm, tác phẩm, kiệt tác, ngoài tay nghề của các nghệ nhân, họ còn cần sự hỗ trợ những dụng cụ rất đặc biệt như cọ lông chồn, bay Nhật, dụng cụ chuyên giả gỗ…

Qua thời gian dài sống tại Âu châu và Mỹ nên chúng tôi đã có dịp tham quan các công trình kiến trúc kỳ vĩ tại Rome, Paris, London, Brussels, Prague, Budapest, Venice, Florence… thế nhưng thực sự trong những năm gần đây, khi có dịp du lịch lại Âu châu hay Mỹ chúng tôi mới thật sự có cảm xúc, biết cảm nghiệm khi đứng trước các công trình, lâu đài, vương cung thánh đường, bảo tàng nghệ thuật, đặc biệt là hiểu được một phần nào việc người ta sử dụng vật liệu xây dựng. Có được sự cảm nghiệm này là nhờ từ ngày chúng tôi có dịp tiếp cận những dòng sơn hiệu ứng mỹ thuật. Để từ đó, nó cho chúng tôi có cái nhìn, cái hiểu biết tinh tế hơn. Từ cảm nhận đó, xin chia sẻ cùng bạn đọc những cảm nghiệm này, bởi có ai đó nói rằng: “Sống thiếu hy sinh, không biết chia sẻ thì đời vô vị”.

 

 

 

 

NHÀ THỜ ĐỨC BÀ

 

Những ngày qua khi đi ngang nhà thờ Đức Bà tại Sài Gòn đang trùng tu, chúng tôi liên tưởng đến nhà thờ Đức Bà Paris. Vào tháng 4.2019 một đám cháy đã phá hủy và làm thiệt hại nặng nề đến công trình vĩ đại của nhân loại tại Paris, Pháp.

Giữa sự nguy nga và đồ sộ của nhà thờ Đức Bà Paris trước 4.2019 thì ít ai biết rằng có một câu chuyện trớ trêu vào thế kỷ 17. Nguyên do là sau một thời gian khá dài hoạt động gần 3 thế kỷ mà không được trùng tu nên nhà thờ đã bị xuống cấp trầm trọng, do vậy, hội đồng thành phố Paris đang đưa ra quyết định phá bỏ nhà thờ Đức Bà. Cũng may vào thời đó văn hào Victor Hugo, người yêu thích kiến trúc của nhà thờ đã nghĩ ra cách cứu nó bằng việc lấy bối cảnh chung quanh nhà thờ cùng với các nhân vật hư thật để tạo dựng và sáng tác tác phẩm Thằng Gù & Nhà Thờ Đức Bà để từ đó biết bao người mua đọc và quan tâm đến nhà thờ nên quyết định phá bỏ nhà thờ đã được thay đổi. Sau đó, nhiều bộ phim đã dàn dựng từ tác phẩm này

Ngoài ra, tại nhà thờ Đức Bà có một điểm mà người ta gọi là điểm gốc zero của nước Pháp. Nghĩa là mọi miền trên nước Pháp có khoảng cách xa gần bao nhiêu thì đều lấy từ điểm gốc zero này làm mốc.