Mây pha lê - Đồi Mâm Xôi

Mây pha lê - Đồi Mâm Xôi

Đồi Mâm Xôi - Mù Cang Chải

 

Bài: Trần Văn Châu – CEO Kelly-Moore - Ảnh: BaPhong-Sinh-Tấn-Trung-Định

 

Một chuyến đi đầy ý nghĩa, đó là lời nhận xét của anh Nguyễn Thái Sinh. Một người trong phái đoàn đã cùng vợ và con đi Mù Cang Chải với chúng tôi. Lời nhận xét này cũng là cảm nghĩ chung của hơn ba mươi người từ Sài Gòn, Vũng Tàu, Đà Nẵng, Thái Nguyên và Hạ Long đi dự Lễ khai mạc triển lãm nghệ thuật cảnh quan Mây Pha Lê ở xã La Pán Tẩn vào ngày 19 tháng 5 vừa qua.

 

Trong suốt hành trình dài, có đôi khi tôi nhìn từng người và tự hỏi động lực nào mà các Anh, các Chị lại bỏ thời gian, công việc, tiền bạc, thậm chí có những cặp vợ chồng phải để con ở nhà để cùng với chúng tôi vượt bao nhiêu dặm đường. Chẳng hạn như đoàn từ Vũng Tàu phải khởi hành từ lúc 3h sáng để lên sân bay Tân Sơn Nhất cho kịp chuyến bay sớm đi Hà Nội. Rồi từ Nội Bài ngồi xe bảy tiếng đồng hồ. Đó là chưa tính 4 – 5 tiếng nghỉ ăn trưa, giải khát hoặc dừng chân ở những vị trí đẹp như ở dưới chân đèo hay lưng chừng đèo Khau Phạ để chụp hình lưu niệm,...

 

Đường lên Mù Cang Chải

 

Mù Cang Chải là một huyện của tỉnh Yên Bái thuộc núi rừng Tây Bắc trong dãy Hoàng Liên Sơn nên núi non hùng vĩ, dốc đồi hiểm trở lại có nhiều thung lũng sâu rộng nên có lắm ruộng bậc thang đẹp như trong tranh. Đường lên Mù Cang Chải quanh co với nhiều địa danh như Thị xã Nghĩa Lộ trù phú, thung lũng Tú Lệ, đèo Khau Phạ - một trong tứ đại danh đèo của vùng Tây Bắc. Do vậy, mãi đến lúc trời đã sụp tối đoàn chúng tôi mới đến Ecolodge Mù Cang Chải. Dưới cơn mưa chiều,  Nghệ sĩ Andy Cao đã chờ đón chúng tôi tại đây. Rồi cùng nhau đến Bản Thái ăn tối và sinh hoạt giao lưu với hội KTS Yên Bái. Thời tiết đêm hôm đó thật dễ chịu nên cả đoàn chúng tôi tham dự đầy đủ các tiết mục từ nổi lửa, múa xòe và nhảy cùng các cô sơn nữ những giai điệu của người dân tộc. Khi trở lại Ecolodge thì đã quá nửa khuya.

 

Sáng hôm sau, khi bình minh vừa ló dạng, từ trên nhà sàn chúng tôi đảo tầm mắt quan sát mọi sinh hoạt của người dân ở đây từ cách họ đem trâu ra đồng cho đến việc lùa gà ra vườn. Môi trường và không khí ở đây thật trong lành, ánh sáng ban mai dịu mát lan tỏa dần vào từng gốc cây, ngọn cỏ của biết bao ngọn đồi trông rất êm ả, an yên làm cho tâm hồn mình thanh thản, nhẹ nhàng. Từng Anh, từng Chị bước ra khỏi phòng trầm trồ với quan cảnh.

 

Khi xe của đoàn dừng lại ở chân đồi Mâm xôi thì lòng chúng tôi phấn khởi hẳn lên, bởi thấy từng đoàn người đang lũ lượt kéo đến. Đường lên đồi Mâm xôi đầy kín cả người.

 

Trái: Lễ khai mạc Mây Pha Lê – Mù Cang Chải 19-05-2018
Phải: Văn nghệ khai mạc

 

Trong giây phút đó, chúng tôi liếc mắt nhìn 2 khuôn mặt Andy và Xavier. Nó hiện rõ một sự thỏa mãn, toại nguyện như thầm nói: “Ước mơ của chúng tôi đã thành hiện thực”. Có thể nói, đây là kiệt tác mà họ đã hằng ấp ủ hướng theo con đường nghệ thuật cộng đồng. Một con đường đầy gian nan mà đã được 2 NS lão thành Christo và Jeanne Claude khởi xướng từ những năm cuối của thập niên 50 của thế kỷ trước.

 

Còn một điều nữa mà mọi người trong đoàn đều đồng ý với chúng tôi là niềm hân hoan và sự vui sướng hiện rõ trên từng khuôn mặt chân chất của người H’mong, Thái, Dao, … Thật tình cờ, khi bước xuống xe lại gặp một bạn trẻ mà chúng tôi đã có dịp ăn cơm tối chung với nhau cách đây đúng 3 tuần. Bạn trẻ này từ dưới xuôi lên miền ngược này làm việc và phải lòng với một cô sơn nữ. Bạn ấy chia sẻ rằng: “Hôm nay, từ lúc tờ mờ sáng tinh sương cả nhà bên vợ cháu họ rủ nhau ra đây. Họ xúm xính trong những bộ áo quần trang phục truyền thống đẹp nhất đó chú ạ.

 

Lãnh đạo Tỉnh Yên Bái, Huyện Mù Cang Chải, Xã La Pán Tẩn

 

Điều đáng nhớ cho chúng tôi đã cùng với Andy, Xavier, và bà chủ đồi Mâm xôi cắt băng khai mạc. Chúng tôi thầm nghĩ, có lẽ đây là cái vinh dự lớn nhất của đời bà. Khi lang thang chiêm ngưỡng đám mây pha lê, thả hồn theo từng đợt ánh sáng chạm vào đám mây pha lê với sự khuếch tán, phản chiếu và khúc xạ của nó đã tạo ra sự lung linh diệu kỳ của màu sắc và cũng là lúc chúng tôi tình cờ gặp anh Trần Văn Tấn đang cầm máy ảnh ghi lại những khoảnh khắc đáng nhớ đó.

 

Nghệ sĩ Andy Cao, Nghệ sĩ Xavier Perrot, Bà Nguyễn Thị Hương Liên (từ trái)

 

Nghệ thuật cộng đồng

 

Trên đường về lại Nghĩa Lộ, chúng tôi không muốn chp mắt bởi trong tôi nhiều cảm xúc đang dâng trào. Trong lúc chờ đợi, cơm canh, cà mắm mang ra, chúng tôi tranh thủ tiếp xúc với KTS Nguyễn Chí Phương, nhóm thân hữu đi cùng với Tuấn Anh từ Hạ Long. Mấy Anh Em đó đi xe riêng nên đến Mù Cang Chải sớm và đã có những giây phút trải nghiệm rất thú vị tại đồi mâm xôi vào cái chiều trước khi có lễ khai mạc triển lãm Mây pha lê vào ngày 19/05/2018. KTS Phương kể lại rằng: “Khi chúng Em vừa đến đồi mâm xôi thì 2 cầu vồng xuất hiện, ánh sáng của nó chiếu vào đám Mây pha lê trông rất đẹp. Còn khi trời sắp mưa, những đám mây đang trôi trên bầu trời dường như hạ thấp xuống gần đồi mâm xôi hơn làm cho chúng ta có cảm giác như mây trên trời quyện với mây pha lê.

 

Cảm xúc của Anh Trần Văn Tấn

 

Trong buổi cơm trưa, có một chị trong đoàn thuật lại câu chuyện của 2 Em Lý & Thào. Em Lý đã có chồng trong nhóm chạy xe ôm và nói rằng: “Hôm nay, từ lúc 5 hay 6 giờ sáng đã có người đi xe ôm lên đồi mâm xôi rồi. Còn Em Thào cho biết là có Bố Mẹ đã giúp Andy Xavier từ việc làm mây cho đến gần đây là đơm kết những hạt pha lê kể rất nhiều chuyện mà đại ý như sau: Chúng con nghe 2 Anh Andy Xavier nói rằng sẽ không để đám mây ở đây lâu phải không Cô? Tuy nhiên, đối với chúng con cho dù một tuần hay một tháng thì nó đã là rất vui rồi. Nó đã thành một câu chuyện hay, thú vị mà chúng con sẽ kể lại cho con cháu của chúng con nghe và nó sẽ lưu truyền lại nhiều đời về sau rằng: Có hai anh chàng nghệ sĩ nổi tiếng ở nước ngoài đã đến đây cống hiến cho quê hương chúng con cái tác phẩm kỳ vĩ này”

 

Biểu cảm của Anh Ba Phong, Anh Châu và KTS Hà Thanh

 

Trong thời gian qua, khi đứng ra kêu gọi sự hỗ trợ cho Andy Xavier để thực hiện cái dự án Mây pha lê này, chúng tôi có dịp trao đổi với nhiều anh chị em trong giới KTS/NTK. Một nghĩa cử cao đẹp mà KTS Nguyễn Đình Giới/Nhà Dân đã làm đầy ấn tượng là tìm cách gặp chúng tôi và gửi gắm mọi thứ, mọi điều trước khi chúng tôi lên đường đi Mù Cang Chải trong dịp lễ 01.05.2018 vừa qua.

 

Cùng với đó là những lời chia sẻ rất chân tình của Ts. KTS Phạm Phú Cường/ Trưởng khoa kiến trúc trường Đại Học Kiến Trúc đã bày tỏ và nhờ chúng tôi chuyển lời đến Andy Xavier: “Chúc mừng Andy Xavier thực hiện một dự án rất có ý nghĩa cho cộng đồng”.

 

Nhìn chung, toàn thể giới KTS/NTK là rất hào hứng và ủng hộ hết mình những ý tưởng đầy sáng tạo của Andy Xavier. Có lẽ đó là động lực chính nên đoàn chúng tôi có đến 11 vị là KTS/NTK. Xin chia sẻ đôi dòng cảm nghĩ của KTS Hưng & Nhân như là đại diện nhóm KTS Vũng Tàu:

“Cảm nhận chủ quan khi được trực tiếp tham quan: Mây Pha Lê giống như đám mây giông đem đến cơn mưa đầu mùa đổ nước xuống đồi Mâm xôi. Nó chợt đến rồi chợt bay đi, để lại ruộng bậc thang đầy nước cho người dân gieo mạ. Hãy hình dung, sau đó cả một vùng trời bát ngát của ruộng bậc thang đổi màu theo tháng ngày từ xanh đến vàng, … Và có lẽ đẹp nhất là vụ mùa lúa chín vào tháng 9. Trên thực tế, đồng bào dân tộc, chủ nhân các thửa ruộng bậc thang là những người được hưởng lợi từ dự án cảnh quan này, họ vẫn trồng lúa, lại có thêm thu nhập từ dịch vụ phục vụ khách du lịch. Cũng nhờ có câu chuyện Mây pha lê mà cá nhân tôi mới có đủ động lực để đến đây và được thấy vẻ đẹp của ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải. Đây là chuyến đi để lại trong tôi nhiều cung bậc cảm xúc thú vị và sâu sắc khi được trải tầm mắt, và đọng lại trong tôi nhiều nhất là vẻ đẹp của thiên nhiên hùng vĩ, cảnh quan đồi núi, kiến trúc nhà sàn, con người của đồng bào dân tộc, trang phục truyền thống, những món ăn dân dã...

Điều đáng nói là 2 Ns Andy Xavier đã làm việc này là hoàn toàn tự nguyện và miễn phí cả công sức, ý tưởng lẫn thiết kế. Do đó, triển lãm này là đúng theo ý nghĩa phi kinh doanh. Việc chính quyền địa phương bán vé tham quan là để trang trải một phần về an ninh, trật tự và số còn lại là chia cho các hộ dân ở xã La Pán Tẩn. Nên phải nói là chúng tôi rất cảm kích những ai đó đã góp một bàn tay làm nên Mây Pha Lê mà đặc biệt là 2 tác giả NS Andy Xavier”.

 

Tâm tình của Anh Dũng Giàng

 

Khi hay tin đoàn chúng tôi vừa từ Mù Cang Chải về lại Sài Gòn, Anh Lê Viết Hải/CT của tập đoàn xây dựng Hòa Bình đã có điện đàm với chúng tôi và có nhã ý hỗ trợ Andy Xavier trong việc bảo vệ đám Mây Pha Lê cũng như công tác tháo gỡ.

 

Nghệ thuật vị Nhân sinh

 

Nhận được email về cảm nghĩ của Anh Đoàn Đức Thắng là rất dài. Nay, chúng tôi xin lấy ra một ý rất hay: “Dự án này có một ý nghĩa thiết thực là tạo thêm công ăn việc làm cho người dân nơi đây. Trong thời gian chờ mùa gặt lúa chín họ có thêm việc làm như vừa qua họ phụ làm mây, đơm kết hàng chục ngàn viên pha lê, hưởng một phần nào đó từ vé tham quan, tiền xe ôm, khách sạn, phòng trọ, homestay, dịch vụ ăn uống của du khách...”

Anh Ba Phong thì thâm thúy hơn qua đôi lời cảm nhận: ”Thật vui khi được cùng anh chị em lên Mù Cang Chải và tận mắt chứng kiến một tác phẩm nghệ thuật độc đáo được tạo dựng để thổi hồn vào ruộng lúa bậc thang đã có từ ngàn năm và đây là nét đẹp hoang sơ, mộc mạc đầy bản sắc của đất Việt. Cái cảm xúc mạnh đến với tôi là làm sao Andy Xavier thấy ra được và biết tận dụng cái vẽ đẹp ngàn đời của đồi mâm xôi của ruộng bậc thang này. Tôi nghiệm ra là Andy Xavier đã cảm nhận và tiếp nối những giá trị lao động và nghệ thuật đó để hòa quyện và cho ra một tác phẩm nghệ thuật độc đáo làm tăng giá trị và rất thiết thực cho người dân của Mù Cang Chải. Cái thiết thực ở chỗ là nó đem lại lợi ích trực tiếp cho người dân bản xứ - đang sống giữa một cảnh quan tuyệt mỹ mà vẫn còn cơ cực và lạc hậu . Thật chí lý với lời của KTS Hà Thanh một người trong đoàn đã phát biểu” “Andy Xavier đã đem pha lê ra đồng ruộng”  một câu nói rất hay, có giá trị cho nhiều phương diện”.

Người dân La Pán Tẩn cùng với NS Andy Xavier đơm kết những hạt Pha lê

 

Có một điều rất đời thường là tác phẩm của nghệ thuật cộng đồng luôn nhận được sự hoan nghênh và tranh cãi, nhưng trong thời gian gần đây đã có nhiều nguồn thông tin rất tích cực. Có lẽ đó là nhờ sự biểu đạt chân tình của người dân ở đó cũng như những ai đã một lần khăn gói, cụ bị lên Mù Cang Chải để được ngắm Mây pha lê trong những ngày qua. Với cái nguồn cảm xúc thi vị đó đang được chia sẻ và lan truyền trên Internet, Facebook, Email, và nay cả truyền thông ở nước ngoài như Singapore hay BBC cũng như một số Việt kiều háo hức hỏi thăm về Mây pha lê. Có như vậy thì chúng ta mới có kỳ vọng là sẽ có thêm nhiều du khách trong và ngoài nước sẽ quan tâm nhiều hơn về đồi mâm xôi, về ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải. Đó là cái nhìn đầy nhân văn mà chúng tôi học được qua cái triển lãm Mây pha lê này và có thể nói đây là một con đường “Nghệ thuật vị Nhân sinh”